Podczas ostatniego Forum Orange dla Operatorów, odbył się panel dyskusyjny poświęcony efektywności i innowacyjności w branży telekomunikacyjnej. Dyskutanci wskazali, że w perspektywie najbliższych 10 lat przyszłość sektora będzie opierać się nie tylko na inwestycjach w nowoczesną infrastrukturę, lecz także na efektywnej współpracy pomiędzy operatorami oraz optymalizacji procesów biznesowych.

W panelu wzięli udział: Paweł Gembicki Dyrektor Transformacji i Digitalizacji w Orange Wholesale, Piotr Binda Sales Director w Nokii, Maciej Jojczyk radca prawny z kancelarii Brightspot oraz Robert Jasiński Przewodniczący Rady Nadzorczej FCA. Rozmowę prowadził Marek Jaślan z Telko.in.

Modele współpracy infrastrukturalnej i nowe formy konsolidacji

To właśnie w obszarze struktury rynku należy spodziewać się w najbliższych latach najbardziej widocznych przekształceń. Według Pawła Gembickiego powstanie kilku głównych operatorów integrujących infrastrukturę, którzy będą odgrywać rolę hurtowników. Trudno jednak jednoznacznie prognozować ostateczny kształt rynku, ponieważ tradycyjna konsolidacja rynku poprzez fuzje i przejęcia napotyka na bariery strukturalne. Jak wskazał Maciej Jojczyk widać wyraźną dysproporcję między dużą liczbą podmiotów chętnych do sprzedaży, a ograniczoną liczbą kupujących. Względnie łatwo sprzedać podmioty o wycenie rzędu 100 mln zł (znajdujące się w obszarze zainteresowania dużych funduszy i operatorów) oraz podmioty małe o wartości ok. 2 mln zł (wchłaniane przez lokalną konkurencję). Powstaje natomiast „dziura transakcyjna” w segmencie firm wycenianych na 10–20 mln zł, które są zbyt drogie dla graczy lokalnych, a dla dużych operatorów stanowią zbyt małą skalę w stosunku do kosztów i złożoności procesu M&A.

Innowacyjną odpowiedzią na te wyzwania kapitałowe staje się rozdzielenie funkcji właściciela infrastruktury od funkcji operatora. Robert Jasiński podał przykład efektywnej współpracy w formie przekazania wybudowanej sieci (np. realizowanej w ramach programów KPO/POPC) w zarządzanie zewnętrznemu partnerowi. Chodzi o nową usługę Orange – InfraPartner. Jest to model współpracy, w którym operator buduje i zarządza pasywną infrastrukturą światłowodową, a Orange ją dzierżawi, integruje z własną siecią i udostępnia innym operatorom na zasadach hurtowego dostępu, przyspieszając rozwój sieci FTTH w Polsce. Zaletą takiego rozwiązania opartego na modelu dzierżawy jest to, że właściciel zachowuje 100% kontroli właścicielskiej nad aktywami oraz uzyskuje stabilny strumień przychodów (transferując nakłady na sprzedaż i marketing na partnera o silnej marce). Co istotne, model ten pozwala pokonać bariery psychologiczne i decyzyjne związane z tradycyjnymi fuzjami kapitałowymi.

W związku z powyższym, w perspektywie 10 lat najbardziej prawdopodobnym scenariuszem jest funkcjonowanie kilku dużych operatorów integrujących infrastrukturę i pełniących rolę operatorów hurtowych. Według Pawła Gembickiego kluczowi operatorzy hurtowi przejmą kontrolę nad ponad połową infrastruktury sieciowej w Polsce. Jednocześnie nie wyklucza to dalszego funkcjonowania mniejszych operatorów lokalnych, którzy nadal będą konkurować na wybranych obszarach. Przy czym zdecydowana większość z nich ograniczy swoją działalność do sprzedaży detalicznej usług na bazie udostępnionej infrastruktury.

Ryzyka prawne i wycena aktywów sieciowych

Opisane procesy konsolidacyjne i transakcyjne nie odbywają się jednak w próżni – ich powodzenie bezpośrednio zależy od kwestii formalno-prawnych. W kontekście wyceny i sprzedaży przedsiębiorstw telekomunikacyjnych kluczowym czynnikiem wpływającym na ostateczną wartość transakcyjną jest stan prawno-regulacyjny infrastruktury.

Do głównych ryzyk prawnych w transakcjach M&A Maciej Jojczyk zaliczył sieci posiadające deficyty legalizacyjne (brak zgód pasowych, nieuregulowane kwestie słupowe czy braki umów z gestorami), które są wyceniane z istotnym dyskontem. Ponieważ pełna inwentaryzacja techniczno-prawna rozległej sieci w trakcie trwania due diligence jest operacyjnie niemożliwa, kupujący weryfikują stan faktyczny już po transakcji (nawet do 2 lat po przejęciu), wystawiając roszczenia z tytułu oświadczeń i zapewnień (R&W). Dlatego warto przeprowadzić pełną legalizację sieci własnymi zasobami jeszcze przed rozpoczęciem procesu sprzedaży, co zapobiega drastycznemu spadkowi rentowności transakcji.

Optymalizacja operacyjna i cyfryzacja procesów jako źródła efektywności

Zarówno po sfinalizowaniu transakcji przejęcia, jak i w codziennej działalności operacyjnej, kluczowym miernikiem efektywności spółki pozostaje jej rentowność oraz zdolność do generowania wartości finansowej. Poszukiwanie rezerw efektywnościowych wymusza głęboką cyfryzację relacji operacyjnych i biznesowych. Każdy operator funkcjonuje co prawda w odmiennym modelu operacyjnym i posiada własne wyzwania technologiczne – przez co trudno wskazać jedno uniwersalne rozwiązanie poprawiające efektywność całego rynku. –Jednak doświadczenia liderów wskazują jasny kierunek. Jak wskazywał Piotr Binda z Nokii, obecnie priorytetem staje się automatyzacja procesów za pomocą portali samoobsługowych oraz interfejsów API, co pozwala na ograniczenie zaangażowania zasobów ludzkich po stronie operatora oraz podniesienie wygody partnerów i klientów detalicznych. Warto przy tym pamiętać, że wdrażanie systemów cyfrowych po stronie operatorów infrastruktury przynosi największe korzyści kosztowe w sytuacji, gdy ich partnerzy biznesowi również wykazują wysoki poziom cyfryzacji.

Innowacje technologiczne: automatyzacja sieci i sztuczna inteligencja

Rozwój narzędzi cyfrowych w relacjach biznesowych naturalnie prowadzi do konieczności modernizacji samej architektury sieciowej. Stąd też jednym z najważniejszych kierunków rozwoju branży telekomunikacyjnej w najbliższych latach będzie jej głęboka automatyzacja. Obecnie większość sieci pozostaje jedynie częściowo zautomatyzowana, jednak docelowym kierunkiem jest osiągnięcie pełnej automatyzacji opartej na tzw. zamkniętej pętli zarządzania (poziom 4 wg TM Forum), co wymaga integracji zaawansowanych agentów AI.

Sztuczna inteligencja znajduje przy tym zastosowanie nie tylko w bezpośredniej automatyzacji sieci, ale również w obsłudze klientów, procesach wewnętrznych oraz analizie danych. Coraz większą rolę odgrywać będą rozwiązania wykorzystujące AI do planowania, optymalizacji oraz samoczynnego usuwania awarii w sieci. Warunkiem skutecznego wdrażania takich technologii jest jednak wysoka jakość danych architektonicznych i zasobowych, które stanowią podstawę działania algorytmów.

Równolegle do rozwoju AI, na rynku rośnie znaczenie technologii Digital Twin, pozwalającej tworzyć cyfrowe odwzorowania infrastruktury telekomunikacyjnej. Rozwiązanie to umożliwia testowanie zmian i optymalizację sieci jeszcze przed ich wdrożeniem w rzeczywistym środowisku, a także wspiera samonaprawianie infrastruktury (self-healing networks).

Wyzwania łańcucha dostaw i rynku surowcowego

Nawet najbardziej zaawansowane technologie cyfrowe i algorytmy AI potrzebują jednak fizycznej bazy sprzętowej, a na tym polu branża napotyka istotne bariery. Mimo rosnącego zapotrzebowania na dostawy kabli i komponentów światłowodowych, sektor zmaga się z poważnymi problemami po stronie podaży. Rynek telekomunikacyjny musi obecnie konkurować o dostępność włókien światłowodowych m.in. z sektorem zbrojeniowym, co prowadzi do ograniczeń w dostawach oraz dynamicznego wzrostu cen surowców. W tych warunkach podmioty, które zakontraktowały dostawy przed falą wzrostów cenowych, uzyskały istotną przewagę konkurencyjną w realizacji projektów infrastrukturalnych.

Podsumowanie

Według uczestników panelu przyszłość rynku telekomunikacyjnego będzie opierać się na współpracy, automatyzacji oraz efektywnym wykorzystaniu nowoczesnych technologii. Coraz większe znaczenie zyskają rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji, dalszy rozwój infrastruktury światłowodowej oraz elastyczne modele współpracy pomiędzy operatorami.

Jednocześnie rynek stanie przed istotnymi wyzwaniami inwestycyjnymi. Wśród nich widać obecnie przede wszystkim rosnące trudności z dostępnością komponentów światłowodowych oraz wzrost cen materiałów, będący efektem rosnącego popytu na rynkach globalnych.

Jak pokazała dyskusja, dalszy rozwój sektora zależy od umiejętnego łączenia innowacji technologicznych z efektywnymi modelami biznesowymi, a także od gotowości operatorów do wykraczania poza tradycyjne formy konsolidacji.